ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္း
ေရးေတြးမိသည္မ်ား (အပိုင္း - ၁)
ေက်ာ္၀င္း
ယေန႔ျမန္မာႏိုိင္ငံတြင္၊ အေျပာင္းအလဲသံုးရပ္ကို အားတက္ဖြယ္ရာ၊
တစ္ၿပိဳင္နက္တည္း ျမင္ေတြ႕ေနရပါသည္။ ႏိုင္ငံေရးျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမႈ၊
စီးပြားေရးျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမႈႏွင့္ ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္း ေရး
ျပန္လည္တည္ေဆာက္မႈတို႔ ျဖစ္သည္။ အဆိုပါ အေျပာင္းအလဲသံုးရပ္မွာ၊
တစ္ခုႏွင့္တစ္ခု အျပန္အလွန္ေက်းဇူးျပဳႏိုင္ၾကသလို၊
အျပန္အလွန္အဟန္႕အတားျပဳႏိုင္သည္မ်ားလည္း ရွိရာ ဟန္ ခ်က္ညီညီ
အေကာင္အထည္ေဖာ္ႏိုင္ဖို႔ အထူးအေရးႀကီးလိမ့္မည္ထင္သည္။
အထူးသျဖင့္၊ ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးေအာင္ျမင္စြာ တည္ေဆာက္ႏိုင္လ်င္
ႏိုင္ငံေရးႏွင့္ စီးပြား ေရးျပဳျပင္ေျပာင္းလဲမႈမ်ား ပိုၿမိဳင္၊ ပိုသြက္၊
ပိုအျပန္႕က်ယ္လာႏိုင္သလို၊ ျပည္တြင္းစစ္မီး မၿငိမ္းႏိုင္ပါ ကလည္း၊
ေရွ႕အေျပာင္းအလဲႏွစ္ခုမွ ေအာင္ျမင္မႈမ်ားပင္၊ ေရရွည္သေဘာမေဆာင္ႏိုင္သည္ကို
စဥ္း စားမိပါသည္။ ယခုအခါ၊ အစိုးရေရာ၊ လူမ်ိဳးစုလက္နက္ကိုင္အင္အားစုမ်ားပါ
ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရး အတြက္ ဝိုင္းဝန္းအေျဖရွာေနၾကသည္ကို
ဝမ္းေျမာက္ဝမ္းသာ ေတြ႕ရွိရပါသည္။ သို႔နွင့္တိုင္၊ ဆက္
လက္ေျဖရွင္းစရာမ်ားလည္း မနည္းမေနာရွိလိမ့္ဦးမည္ဟု သေဘာရပါသည္။
ႏွစ္ေပါင္းေျခာက္ဆယ္ ေက်ာ္၊ အျမစ္တြယ္ေနေသာ နာတာရွည္ေဝဒနာဆိုးႀကီးကို၊
ေန႔ခ်င္းညခ်င္းကုသေပ်ာက္ကင္းဖု႔ိ မလြယ္ကူေၾကာင္းကိုလည္း ဆင္ျခင္မိပါသည္။
ယခုစာစုမွာ၊ ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ
စာေရးသူေတြးမိသည္မ်ားသာျဖစ္ သည္။ ျပည္တြင္းစစ္ေနာက္ခံႏိုင္ငံေရး
မိုးသက္မုန္တိုင္းမ်ားၾကားတြင္၊ ကာလတစ္ခုျဖတ္သန္းခဲ့ဖူး ေသာ မဆိုစေလာက္
အေတြ႕အၾကံဳအခ်ဳိ႕ႏွင့္၊ ဖတ္ရမွတ္ရသမွ် စာအုပ္စာတမ္းမ်ားကို၊ စုစည္းၿပီ၊
ဥာဏ္မီသေလာက္ စဥ္းစားရခ်က္မ်ားျဖစ္ပါသည္။
ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးတည္ေဆာက္မႈ၊ လက္ ေတြ႕ႀကိဳးပမ္းေနၾကသူ အားလံုးအတြက္၊
အုတ္တစ္ခ်ပ္ သဲတစ္ပြင့္ျဖစ္ေစ၊ အေထာက္အကူ တစ္စံု တရာ ရလိုရျငား၊
မံႈဝါးဝါးရည္ရြယ္ခ်က္ျဖင့္ တင္ျပလိုက္ျခင္းျဖစ္ပါေၾကာင္း…။
၁။ သေဘာတရားေရးအ႐ႈပ္အေထြး|တရားေသဝါဒ အႏၲရာယ္|
ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ေခတ္သစ္စာေပမွာ၊ ‘နဂါးနီ’ တြင္သေႏၶတည္ခဲ့ၿပီး၊
ေခတ္သစ္ႏိုင္ငံေရးမွာလည္း၊ ေထာင့္သံုးရာျပည့္အေရးေတာ္ပံုႀကီးတြင္
ပႏၷက္ခ်ခဲ့သည္ဟု ယူဆရပါသည္။ သို႔ႏွင့္အမွ်၊ ျမန္မာ့ႏိုင္ ငံေရးႏွင့္
အေတြးအေခၚလႈပ္ရွားမႈမ်ားတြင္ လက္ဝဲအုိင္ဒီအိုလိုဂ်ီ၏ အခန္းမွာ၊
ေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားစဲြ ခိုင္စူးဝင္ေနသလား စဥ္းစားဖို႕ရွိသည္။ အမွန္စင္စစ္၊
ကား(လ)မတ္ဆိုေသာ ပုဂိၢဳလ္ႀကီး၏ အယူအ ဆမွာ၊ ၁၉ ရာစု ဥေရာပ၏
ေရွ႕တန္းအေရာက္ဆံုး၊ အိုင္ဒီအိုလိုဂ်ီတစ္ခု ျဖစ္ခဲ့သည့္တိုင္၊
ျမန္မာႏိုင္ငံ လို၊ ဖံြ႕ၿဖိဳးမႈေနာက္က်ေသာ ေဒသမ်ားတြင္
လက္ေတြ႕အေကာင္အထည္ေဖာ္ရာတြင္မူ၊ “တရားေသ ဝါဒ” ႏွင့္ ပူးတံုခြာတံု
ရွိခဲ့သည္ကမ်ားပါသည္။
ယေန႔စစ္ေအးအလြန္ ျမန္မာ့ႏိုင္ငံေရးတြင္၊ လက္ဝဲၾသ ဇာ တစ္စံုတရာ
အက်ဘက္ေရာက္လာသည္မွာ မွန္ေသာ္လည္း၊ “တရားေသ ဝါဒ” ကား အားေကာင္း ေမာင္းသန္
က်န္ေနဆဲဟု သေဘာရသည္။ ယခုထက္တိုင္ မၿပီးႏိုင္ မစီးႏိုင္ရွိေနဆဲ
ျပည္တြင္းစစ္မီး တြင္အခ်က္အျခာ ေနရာမွရွိေသာ ‘လူမ်ိဳးစုျပႆနာ’ တြင္လည္း
အဆိုပါ လက္ဝဲအစဲြႏွင့္ တရားေသ ဝါဒအႏၲရာယ္ကို ေတြ႕ျမင္ေနရဆဲဟု ထင္ပါသည္။
ဤသေဘာကို ဆဝါးႏိုင္ေစရန္ ျမန္မာ့ႏိုင္ငံေရးကို ဒုကၡမ်ားေစခဲ့ေသာ၊
ဆက္လက္၍လည္း ဒုကၡေပးႏိုင္စရာရွိေသးေသာ၊ သေဘာတရားေရးဆုိင္ရာ
႐ႈပ္ေထြးမႈအခ်ိဳ႕ကို တင္ျပအပ္ပါသည္။
(က) ဆိုဗီယက္ (႐ုရွား) အစဲြ
တိုင္းရင္းသားလူမ်ဳိးမ်ားအေရးႏွင့္ ပတ္သက္လ်င္၊
အမ်ဳိးသားလြတ္လပ္ေရးႀကိဳးပမ္းမႈကာလ ကတည္းက၊
ျမန္မာႏိုင္ငံေရးေခါင္းေဆာင္မ်ား ကိုးကားညႊန္ဆိုခဲ့ၾကသည္မွာ၊ စတာလင္၏
‘မတ္ဝါဒႏွင့္ အမ်ဳိးသားေရးျပႆနာ’ (Marxism and National Question)
စာအုပ္ပင္ျဖစ္သည္။ ၁၉၄၇ ခုႏွစ္ ေမလက က်င္းပခဲ့ေသာ၊
ဖဆပလျပင္ဆင္မႈညီလာခံတြင္၊ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္း ကိုင္
ေဆြးေႏြးခဲ့သည္မွာလည္း၊ ဤစာအုပ္ပင္ျဖစ္သည္။ ဤစာအုပ္တြင္ စတာလင္က
ဆိုဗီယက္ယူနီယံကြန္ျမဴနစ္ ပါတီ (ေဘာ္ရွီဗစ္)၏ လူမ်ိဳးစုဆိုင္ရာ ေပၚလစီ
Self-determination ဆိုသည္ကို ယခုလို ဖြင့္ဆိုခဲ့ပါ သည္။ “The right of
nations (or nationality) freely to secede or enter the federal relation
with others” ဟူ၍ျဖစ္သည္။ “ခဲြထြက္လိုကခဲြထြက္ပိုင္ခြင့္အပါအဝင္
လူမ်ိဳးမ်ား၏ ကိုယ္ပိုင္ျပဌာန္း ခြင့္” ဟုနည္းလည္ရပါသည္။
အမွန္စင္စစ္၊ ဆုိဗီယက္ကြန္ျမဴနစ္မ်ား၏၊ အဆိုပါ ‘ကိုယ္ပိုင္ျပဌာန္းခြင့္’
အယူအဆမွာ၊ သူတို႔ အေျခအေနႏွင့္ သူတို႔ အဓိပၸါယ္ ရွိပါလိမ့္မည္။ သူတို႔အဓိက
ရင္ဆိုင္ခဲ့ရေသာ ဇာဘုရင္မွာ၊ သီးျခား လြတ္လပ္ေသာ အမ်ိဳးသားႏိုင္ငံမ်ားကို
ဆလ(ဗ္)လူမ်ိဳးႀကီးဝါဒျဖင့္ ဆဲြစုထားသည္ျဖစ္၍၊ ဇာဘုရင္၏ အင္ပါယာကို
ၿဖိဳခဲြႏုိင္ရန္ ‘ခဲြထြက္ေရး’ ေၾကြးေက်ာ္သံျဖင့္ လက္ေအာက္ခံလူမ်ိဳးမ်ားကို
လႈံ႕ေဆာ္ စည္းရံုးခဲ့ျခင္း ျဖစ္ပါလိမ့္မည္။ ကြန္ျမဴနစ္မ်ားအာဏာရၿပီး
ေရးဆဲြခဲ့ေသာ ဆိုဗီယက္ယူနီယံ၏ ဖဲြ႕ စည္းပံုအေျခခံဥပေဒတြင္လည္း၊
ခဲြထြက္ေရးအပါအဝင္ လူမ်ိဳးမ်ား၏ ကိုယ္ပိုင္ျပဌာန္းခြင့္ဆိုသည္ကို
တရားဝင္ေဖာ္ျပေပးခဲ့သည္။ သို႔တေစ ေဂ်ာ္ဂ်ီယာက၊ ဤအခ်က္ကိုကိုင္ၿပီး၊
ခဲြထြက္ဖို႔ႀကိဳးစားလာ ေသာအခါ၊ တပ္နီေတာ္ႏွင့္ ရွင္းခဲ့သည္သာျဖစ္ပါသည္။
ေျပာရလ်င္ ကိုလိုနီေခတ္မတိုင္မီ ျမန္မာႏုိင္ငံမွာ၊ ဇာဘုရင္၏အင္ပါယာႏွင့္
အေျခခံအရတူညီ သည္မဟုတ္ပါ။ ဗမာအပါအဝင္ တိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳးစုမ်ားအေနႏွင့္
‘မ်ိဳးတူစု’ (tribe) သာသာ၊ ‘ၿမိဳ႕ျပႏိုင္ငံမ်ား’ (City States) အျဖစ္
စုစည္းေနထိုင္ခဲ့ၾကသည္ကသာ မ်ားပါသည္။ တစ္ခါတရံ
တိုင္းရင္းသားလူမ်ဳိးတစ္ခုခုက၊ အင္ပါယာအျဖစ္စုစည္းခဲ့ၾကသည္မ်ားရွိသေလာက္
ရွိခဲ့ေသာ္လည္း၊ ေခတ္သစ္အမ်ိဳးသားႏုိင္ငံအဆင့္ထိ
ပီပီျပင္ျပင္ေရာက္ခဲ့သည္ေတာ့မဟုတ္ပါ။ ဤသည္မွာလည္း ပေဒသရစ္စနစ္၏
သေဘာသဘာဝအတိုင္းပင္ျဖစ္ရာ၊ ေခတ္သစ္အမ်ိဳးသားႏုိင္ငံမ်ားကို ဆဲြစုထား ေသာ
ဇာဘုရင္၏ ေခတ္သစ္အင္ပါယာမ်ိဳး မဟုတ္ပါေခ်။ ျမန္မာေခါင္းေဆာင္မ်ား
(အထူးသျဖင့္ ကြန္ျမဴနစ္ေခါင္းေဆာင္မ်ား) အေနႏွင့္ အေရးႀကီးေသာ
အဆိုပါျခားနားခ်က္ကို အေလးမထားဘဲ၊ တရားေသဝါဒ အစဲြျဖင့္ ဆုိဗီယက္ပံုစံကို
ဆဲြယူခဲ့ျခင္းျဖစ္ပါသည္။ ပဲခူးရိုးမၿပိဳကြဲသြားေသာ ၁၉၇၅ ခုႏွစ္အထိ၊
ဗမာျပည္ကြန္ျမဴနစ္ပါတီ၏ တရားဝင္ လူမ်ိဳးစုေပၚလစီမွာ၊ ဆိုခဲ့ပါ
ဆိုဗီယက္ပံုစံ ကိုယ္ ပိုင္ျပဌာန္းခြင့္ပင္ ျဖစ္ပါသည္။
(ခ) တရုတ္အစဲြ
အားလံုးသိၾကသည့္အတိုင္း၊ တရုတ္ဆိုဗီယက္အကဲြအျပဲတြင္
ဗမာကြန္ျမဴနစ္မ်ားအေနႏွင့္ တရုတ္ဘက္က ရပ္ခံခဲ့ၾကပါသည္။ သို႔ႏွင့္အမွ်၊
အေရွ႕ေျမာက္ ဗကပ ဗဟို၏ တရားဝင္ လူမ်ိဳးစု ေပၚလစီမွာ၊ ပဲခူးရိုးမကာလလို၊
ဆိုဗီယက္ပံုစံမဟုတ္ေတာ့ဘဲ၊ တရုတ္ပံုစံ ‘ကို္ယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ေရး’
(autonomy) ျဖစ္လာခဲ့သည္။ တရုတ္ျပည္သူ႕သမၼတႏိုင္ငံ၏ ဖဲြ႕စည္းပံု
အေျခခံဥပေဒတြင္၊ မည္သည့္လူမ်ိဳးစုကိုမွ ခဲြထြက္ခြင့္မျပဳပါ။
ကိုယ္ပိုင္ျပဌာန္းခြင့္ပင္မေပးပါ။ ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္သာ ေပးၿပီး၊
‘တစ္ျပည္ေတာင္စနစ္’ (Unitary System) ျဖင့္စုစည္းထားပါသည္။
ဤသည္မွာလည္း၊ သူ႕အေၾကာင္းႏွင့္သူသာ ျဖစ္ပါလိမ့္မည္။
တရုတ္ကြန္ျမဴနစ္မ်ားအေနႏွင့္ အစိတ္စိတ္အမႊာမႊာၿပိဳကြဲေနေသာ
တရုတ္ျပည္ႀကီးကို ျပန္လည္စုစည္းရသည္ျဖစ္၍ ‘တစ္ျပည္ ေတာင္စနစ္’
ပံုသ႑န္က်င့္သံုးျခင္းျဖစ္တန္ရာသည္။ သို႔ႏွင့္တိုင္ ျမန္မာႏိုင္ငံမွာ၊
တရုတ္ျပည္ႏွင့္ လည္း တူညီသည္ မဟုတ္ပါေခ်။ တရုတ္ျပည္တြင္၊ အမ်ားစု
‘ဟန္လူမ်ိဳး’ ကို ပခုံးခ်င္းယွဥ္ႏိုင္ေသာ လူမ်ိဴးစုဆို၍ အေတာ္ရွားပါသည္။
ယခုေလာေလာဆယ္ဆုိလ်င္ ‘တိဗက္’ ေလာက္သာရွိသည္။ ျမန္ မာႏုိင္ငံတြင္ကား
ဤသို႔မဟုတ္။ ဗမာလူမ်ိဳးစုႏွင့္ ယဥ္ေက်းမႈသမုိင္းအရ၊ အၿပိဳင္ျဖစ္ရံုမွ်မက၊
ဗမာ ထက္ပင္ သက္တမ္းအရေရွ႕က်ေသာ လူမ်ိဳးစုမ်ားရွိေနသည္သာ ျဖစ္ပါသည္။
ဇာအင္ပါယာမတိုင္မီ ရုရွားမွာလို၊
လြတ္လပ္ေသာေခတ္သစ္အမ်ိဳးသားႏုိင္ငံအဆင့္မရွိသည့္တိုင္
သီးျခားယဥ္ေက်းမႈႏွင့္ ကိုယ္ပိုင္လြတ္လပ္မႈမ်ားရွိၾကသည့္
မ်ိဳးတူစုမ်ားျဖစ္ပါသည္။
ေျပာရလ်င္၊ အဆိုပါျခားနားခ်က္ကိုလည္း၊ ဗမာကြန္ျမဴနစ္မ်ား
အေလးမထားခဲ့ၾကပါေခ်။ တရုတ္ပံုစံ ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ေရးဆိုသည္ကိုသာ၊
တရားေသက်က်ေပၚလစီခင္းခဲ့ၾကပါသည္။ အမွန္ စင္စစ္၊ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏
ပကတိအရွိမွာ၊ ရုရွားႏွင့္မတူသလို တရုတ္ႏွင့္တူသည္လည္းမဟုတ္။ သူ႕ထူး
ျခားခ်က္ႏွင့္သူျဖစ္သည္။ သီးျခားယဥ္ေက်းမႈႏွင့္ ကိုယ္ပိုင္လြတ္လပ္မႈမ်ား
ကိုယ္စီရွိၾကသည့္ လူမ်ိဳးစုမ်ား၊ ျမန္မာႏုိင္ငံဆိုသည့္ ပထဝီေဒသႀကီးတြင္
(မ်ားေသာအားျဖင့္) တန္းတူရည္တူ၊ စုစည္း ေနထုိင္ၾကသည့္
သမိုင္းအစဥ္အလာျဖစ္သည္။
(ဂ) အေမရိကန္အစဲြ
၁၉၈၉ - ဘာလင္တံတိုင္းၿပိဳက်ၿပီးသည့္ေနာက္တြင္၊ ကမာၻႀကီး၏
ေရဘူယ်တူ႐ူခ်က္မွာ၊ ကြန္ျမဴ နစ္ဝါဒမွ ဒီမိုကေရစီဘက္သို႔
လွည့္ေျပာင္းသြားခဲ့ပါသည္။ ျမန္မာႏုိင္ငံတြင္လည္း ၁၉၈၈ အေရးအခင္းမွစ၍၊
အစဥ္အလာလက္ဝဲအိပ္မက္မ်ား မွိန္ေဖ်ာ့သြားၿပီး၊ ဒီမိုကေရစီႏုိင္ငံေရးစနစ္ဘက္
သို႔ ဦးတည္လႈပ္ရွားလာခဲ့ပါသည္။ ဤသို႔ အိုင္ဒီအိုလိုဂ်ီတူ႐ူခ်က္
တစ္ရာ့ရွစ္ဆယ္ဒီဂရီ လွည့္ေျပာင္း သြားသည့္တိုင္ ျမန္မာႏိုင္ငံေရးကို
အစဥ္တစိုက္လုိ၊ ဒုကၡေပးခဲ့ေသာ တရားေသဝါဒ အႏၲရာယ္ကို ကား၊
ေတြ႕သေလာက္ေတြ႕ေနရဆဲရွိသည္။ တုိင္းရင္းသားလူမ်ိဳးစုျပႆနာ အေျဖရွာေရးတြင္၊
အေမရိကန္ပံုစံကို ‘ဗန္းတင္’ လာၾကသည္မ်ားျဖစ္ပါသည္။
ဆိုရလ်င္၊ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စု၏ ကနဦးသမိုင္းတြင္လည္း၊
‘ဖက္ဒေရးရွင္း’လား၊ ‘ကြန္ဖက္ဒေရးရွင္း’ လားဆိုေသာ၊
အျငင္းပြားမႈမ်ားရွိခဲ့သည္သာျဖစ္သည္။ သို႔ႏွင့္တုိင္ အေမရိက၏
ဖဲြ႕စည္းပံုအေျခအခံဥပေဒတြင္ ‘အေျခခံႏုိင္ငံသားအခြင့္အေရး’ (Bill of Rights)
ျဖင့္၊ ထိန္းထားႏုိင္ ခဲ့ရာ ျပည္ေထာင္စုႀကီးကို ယေန႔ထက္တုိင္၊ မၿပိဳမကဲြ၊
အားေကာင္းေမာင္းသန္ေတြ႕ျမင္ေနရဆဲ ျဖစ္ ပါသည္။ ဤအစဥ္အလာကို ေထာက္ျပၿပီး၊
“ျမန္မာ့လူမ်ိဳးစုအေရးကိုလညး္၊ အေမရိကန္ပံုစံ ‘အေျခခံႏိုင္ငံသား
အခြင့္အေရး’ ျဖင့္ မေျဖရွင္းႏုိင္ပါသေလာ… ” ေမးခြန္းထုတ္အဆိုျပဳလာၾကသည္။
မတူပါ။ အေမရိကန္ျပည္ေထာင္စုမွာ၊ ကမာၻအရပ္ရပ္မွ ေရၾကည္ရာျမက္ႏုရာ
ေရႊ႕ေျပာင္းေန ထိုင္ၾကသူမ်ားျဖင့္ စုစည္းထားသည့္ ‘ပ်ံက်လူ႕အဖဲြ႕အစည္း’ ဟု
ဆိုရမည္သာ ျဖစ္ပါသည္။ အေမရိ ကတြင္ ပေဒသရဇ္သမိုင္းမရွိ။ အစဥ္အလာ
အမ်ဳိးသားယဥ္ေက်းမႈ မရွိ။ ဤသို႔ေသာစုဖဲြ႕မႈမ်ဳိးကို “ႏိုင္ငံသားအခြင့္အေရး”
ျဖင့္ ထိ္န္းထားႏုိင္ေသာ္လည္း ျမန္မာႏိုင္ငံအတြက္မူ လံုေလာက္လိမ့္မည္
မဟုတ္ပါေခ်။ အစဥ္အလာအမ်ဳိးသားယဥ္ေက်းမႈ ကိုယ္စီရွိၾကေသာ
ျမန္မာ့လူ႕အဖဲြ႕အစည္းတြင္ ‘အမ်ိဳးသားအမွတ္အသားသရုပ’္ (national identity)
ကို ဥေပကၡာျပဳၿပီး၊ ‘အခြင့္အေရး’ (right) တစ္ခုတည္း ေျပာေနလ်င္၊ ေရမေရာသည္
‘တရားေသဝါဒ’ ပင္ ျဖစ္ပါလိမ့္ မည္။
၂။ စကားလံုးတေစၧ
|ယူနီယံ/ ဖက္ဒရယ္|
စစ္ေအးေခတ္တြင္၊ အေျခခံအေကာက္အယူခ်င္း၊ တူလ်င္ေသာ္မွ
စကားလံုးအရမတူေအာင္၊ တမင္ခဲြျခားသံုးစၾဲြကသည္မ်ားရွိခဲ့သည္ဟုထင္သည္။ ဥပမာ၊
လက္ဝဲဘက္က၊ ႏိုင္ငံမ်ား၏စုဖဲြ႕မႈကို ‘union’ ဟုသံုးသည္။ (Soviet Union)
လက္ယာဘက္က ‘federal’ ဟုသံုးသည္။ (Federal Republic of Germany)
ျမန္မာ့ႏိုင္ငံေရးတြင္မူ အဆိုပါေဝါဟာရမ်ားကို၊ မိမိတို႔ နားလည္သလို
အဓိပၸါယ္ဖြင့္ဆိုရာမွ အျငင္းပြားစရာပင္ ျဖစ္လာရေတာ့သည္။ အထက္တြင္
ေဖာ္ျပခဲ့ၿပီးေသာ၊ သေဘာတရားေရးအ႐ႈပ္အေထြးကို ဗူးေလးရာဖ႐ံုဆင့္ေစသည့္
စကားလံုးတေစၧ ေျခာက္မႈမ်ားျဖစ္ပါ သည္။
လြတ္လပ္ေရးမရမီ ၁၉၄၉၊ ဇြန္လ ၁ ရက္ေန႔က က်င္းပခဲ့ေသာ
တိုင္းျပဳျပည္ျပဳလႊတ္ေတာ္ ေဆြးေႏြးပဲြတြင္၊ အမတ္တစ္ဦးက၊
ဗိုလ္ခ်ဳပ္ေအာင္ဆန္းကို ယခုလိုေမးခဲ့ဖူးသည္။ “ျမန္မာဘာသာ တြင္
ျပည္ေတာင္စုဟု သံုးႏႈန္းထားပါလ်က္၊ အဂၤလိပ္ဘာသာတြင္၊ အဘယ့္ေၾကာင့္ Federal
မသံုးဘဲ၊ Union ဟုသံုးထားပါသနည္း” - ဟူ၏။ ဗိုလ္ခ်ဳပ္ကမူ
‘ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ဖဲြ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒ ျဖစ္၍ Union တို႔ Federal တို႔ကို
အဓိကမထားဘဲ၊ ျမန္မာဘာသာ ‘ျပည္ေထာင္စု’ ဆိုသည္ကိုသာ အတည္ယူေၾကာင္း
ျပန္ၾကားခဲ့ပါသည္။ တဖန္၊ လြတ္လပ္ေရးရၿပီး၊ ဆယ္ႏွစ္ေက်ာ္အၾကာ၊ ၁၉၆၀
ျပည့္ႏွစ္တြင္ က်င္းပခဲ့ေသာ ေတာင္ႀကီးညီလာခံမွ ‘ဖက္ဒရယ္မူ’ ေပၚထြက္လာရာ၊
ျမန္မာ့တပ္မ ေတာ္က ‘ခဲြထြက္ေရးအႏၲရာယ္’ ဟု အဓိပၸါယ္ေကာက္ၿပီး၊ ၁၉၆၂ -
အာဏာသိမ္းမႈ အထိပင္ ဦးတည္ သြားခဲ့ရသည္။
အမွန္စင္စစ္ ‘ျပည္ေတာင္စုမူ စစ္-မစစ္’ ဆိုသည္ကို စကားလံုးမ်ားအေပၚ
ကုပ္ကပ္ ျငင္းမေနၾကဘဲ၊ လက္ေတြ႕က်ေသာ ‘အာဏာခဲြေဝ က်င့္သံုးပံု’ ႏွင့္
စိစစ္သည္ကသာ ပို၍ အဓိပၸါယ္ ရွိလိမ့္မည္ထင္ပါသည္။ Union ျဖစ္ေစ၊ Federal
ျဖစ္ေစ၊ ျပည္ေထာင္စု၏ အႏွစ္သာရမွာ၊ ဗဟိုႏွင့္ ေဒသအာဏာခဲြေဝက်င့္သံုးမႈတြင္
ရွိလိမ့္မည္ဟု သေဘာရသည္။ ဤေနရာတြင္လည္း အစြန္းႏွစ္ ဘက္ကို ေရွာင္ႏိုင္ေရးက
အထူးအေရးႀကီးပါလိမ့္မည္။ အကယ္၍ ဗဟိုအစိုးရက၊ လုပ္ပိုင္ခြင့္အာ ဏာ
အလြန္အကၽြံကိုင္ထားလ်င္၊ ျပည္ေတာင္စု Union သို႔မဟုတ္ Federal
ကိုေက်ာ္ၿပီး၊ ‘တစ္ျပည္ေတာင္’ (Unitary) အစြန္းသိုပေရာက္သြားပါလိမ့္မည္။
အလားတူ၊ ေဒသအစိုးရမ်ားက၊ အလြန္အကၽြံလုပ္ပိုင္ခြင့္မ်ားယူထားျပန္လ်င္လည္း၊
ဖက္ဒေရးရွင္းကိုေက်ာ္၍ ကြန္ဖက္ဒေရးသို႔ ဦးတည္သြားႏုိင္သည့္
အႏၲရာယ္ရွိေနသည္။ စကားလံုးတေစၧေျခာက္မႈမ်ားကို ေက်ာ္ၿပီး၊ သိမ္ေမြ႕နက္
႐ိႈင္းလွေသာ အဆိုပါ- အာဏာခဲြေဝက်င့္သံုးေရးျပႆနာကို
အေၾကအလည္ညိႇႏိႈင္းအေျဖရွာၾကဖို႔ လိုပါလိမ့္မည္။
၃။ ယၡင္အေတြ႕အၾကံဳမ်ား
(က) လူမ်ဳိးေပါင္းစံုညီလာခံမ်ား
ေခတ္သစ္ျမန္မာ့ႏိုင္ငံေရးသမိုင္းတြင္ ေရဘုယ်အားျဖင့္
လူမ်ိဳးေပါင္းစံုညီလာခံသေဘာေဆာင္ ေသာ
ကြန္ဖရင့္မ်ိဳးႏွစ္ႀကိမ္သာက်င္းပႏိုင္ခဲ့ပါေသးသည္။ ၁၉၄၇ ပင္လံုညီလာခံႏွင့္
၁၉၈၁ - ေတာင္ ႀကီးညီလာခံတုိ႔ျဖစ္သည္။ အဆိုပါ ညီလာခံႏွစ္ခု၏ အေတြ႕အၾကံဳႏွင့္
သင္ခန္းစာအခ်ိဳ႕ကို ဆက္ လက္ေဖာ္ျပပါမည္။
ပင္လံုညီလာခံ
အမွန္စင္စစ္၊ ပင္လံုညီလာခံမွာ ‘ေအာင္ဆန္း အက္တလီစာခ်ဳပ္’ ၏ အက်ိဳးဆက္ဟု
ဆိုရမည္ သာျဖစ္ပါသည္။ အဆိုပါစာခ်ဳပ္တြင္ “နယ္ျခားေဒသမ်ားႏွင့္
ျမန္မာႏိုင္ငံေပါင္းစည္းေရးကို၊ နယ္ျခား ေဒသမ်ားတြင္ ေနထိုင္ၾကေသာ၊
တုိင္းရင္းသားမ်ား၏ ဆႏၵအတိုင္းျဖစ္ေစရမည္” ဆိုေသာ အခ်က္ ပါရွိရာ၊
တိုင္းရင္းသားမ်ား၏ ေပါင္းစည္းေရးဆႏၵကို ရယူႏုိင္ရန္ ႀကိဳးပမ္းရာမွ
ထြက္ေပၚလာေသာ အက်ိဳးရလဒ္ပင္ျဖစ္သည္။ ဆိုခဲ့ပါ စာခ်ဳပ္အရ၊ “တိုင္းျပဳျပည္ျပဳ
လႊြတ္ေတာ္ေရြးေကာက္ပဲြကို ေစာ လ်င္စြာ က်င္းပေပးမည္” ဆိုေသာ
အခ်က္လည္းပါရွိရာ ရတတ္သမွ်အခ်ိန္အတြင္း၊ တက္သုတ္ရိုက္ ေဆာင္ရြက္ရသည္ျဖစ္၍
တုိင္းရင္းသားလူမ်ိဳးစုအားလံုးနွင့္ အခ်ိန္ယူညိွႏႈိင္းေဆာင္ရြက္မႈမ်ား
မလုပ္ ႏုိင္ခဲ့ပါေခ်။
အက်ိဳးဆက္အေနႏွင့္၊ ပင္လံုညီလာခံမွာ၊ တိုင္းရင္းသားအားလံုးပါဝင္ေသာ၊
က်ယ္ျပန္႔သည့္ ကြန္ဖရင့္ႀကီးအထိျဖစ္မလာခဲ့ပါ။ All inclusive မဟုတ္ဟု
ဆုိရမည္သာျဖစ္ပါသည္။ ဗမာ၊ ရွမ္း၊ ကခ်င္၊ ခ်င္းကိုယ္စားလွယ္မ်ားသာ
ပါဝင္ေဆြးေႏြးဆံုးျဖတ္ခဲ့ၾကၿပီး၊ ကရင္ႏွင့္ ကရင္နီ (ကယား)
ကိုယ္စားလွယ္မ်ားကမူ ေလ့လာသူအျဖစ္သာ တက္ေရာက္ခဲ့ၾကသည္။ ညီလာခံဆံုးျဖတ္ခ်က္
(ပင္လံုစာခ်ဳပ္) မွာလည္း၊ တိုင္းရင္းသားစည္းလံုးညီညြတ္ေရး စိတ္ဓာတ္၊
တစ္နည္း ျပည္ေထာင္စု စိတ္ဓာတ္ကိုသာ ေဖာ္ျပႏုိင္ခဲ့ၿပီး၊
ေပါင္းစည္းေရးဆိုင္ရာ အေသးစိတ္အခ်က္အလက္မ်ားထိ သေဘာ
တူဆံုးျဖတ္ႏိုင္ခဲ့ျခင္းမရွိခဲ့ပါ။ အထူးသျဖင့္ အေရးႀကီးသည့္
ဗဟိုႏွင့္ေဒသအာဏာခဲြေဝက်င့္သံုးေရး ဆုိင္ရာမူမ်ားကို၊
အေသးစိတ္ညိွႏိႈင္းေဆြးေႏြးဆံုးျဖတ္မႈမ်ားမလုပ္ႏိုင္ခဲ့ဟု ဆုိရပါလိမ့္မည္။
ထိုထက္၊ ၁၉၄၇ ခုႏွစ္၊ ဇြန္ ၉ ရက္ေန႔က၊ စတင္က်င္းပခဲ့ေသာ
တိုင္းျပဳျပည္ျပဳလႊတ္ေတာ္ေဆြးေႏြးပဲြတြင္ ရွမ္းႏွင့္ကရင္နီကိုယ္စားလွယ္က
“ျပည္ေတာင္စုအတြင္းမွ ခဲြထြက္လိုက ခဲြထြက္ပိုင္ခြင့္” ဆိုသည္ကို
ေတာင္းဆိုခဲ့ၾကရာ၊ ၁၉၄၇ အေျခခံဥပေဒတြင္ ‘၁၀ ႏွစ္ၾကာလွ်င္ ခဲြထြက္လိုက
ခဲြထြက္ခြင့္ရွိသည္’ ဆိုေသာ အခ်က္ကို ထည့္သြင္းခဲ့ရပါသည္။
မည္သို႔ပင္ဆိုေစ၊ ပင္လံုညီလာခံအေနႏွင့္- ျပည္ေထာင္စုႀကီးအျဖစ္
ေပါင္းစည္းေနထိုင္ၾကမည္ ဆိုေသာ ပင္လံုစိတ္ဓာတ္ကိုမူ တစ္စံုတရာ
ျပသႏုိင္ခဲ့သည္ဟု ဆိုႏုိင္ပါလိမ့္မည္။
ေတာင္ႀကီးညီလာခံ
၁၉၆၁ ခုႏွစ္၊ ဇြန္လ ၈ ရက္ေန႔က ေတာင္ႀကီးၿမိဳ႕တြင္ က်င္းပခဲ့ေသာ
ျပည္နယ္ေပါင္းစံုညီလာ ခံမွာ၊ ပင္လံုထက္ ပို၍ all inclusive သေဘာေဆာင္ပါသည္။
ရွမ္း၊ ကခ်င္၊ ကယား၊ ကရင္၊ ခ်င္း၊ မြႏ္ႏွင့္ ရခိုင္ -
ကိုယ္စားလွယ္မ်ားပါဝင္ခဲ့ၾက၍၊ အဓိက လူမ်ဳးစုအားလံုးပါဝင္သည္ဟု ဆိုႏုိင္သည္။
ဤညီလာခံႀကီးမွပင္၊ ‘ရွမး္မူ’ ေခၚ ‘ဖက္ဒရယ္မူ’ ထြက္ေပၚလာျခင္းျဖစ္ပါသည္။
အမွန္စင္စစ္ ဖက္ဒရယ္မူမွာ ခဲြထြက္ေရးကို ေတာင္းဆိုသည္ေတာ့မဟုတ္ပါေခ်။
လက္ရွိ ဖဲြ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒ (၁၉၄၇ ဥပေဒ) မွာျပည္ေထာင္စုမူဟု ဆိုေသာ္လည္း
လက္ေတြ႕တြင္ တစ္ျပည္ေတာင္သေဘာ ျဖစ္ေန၍ ျပည္ေတာင္စုမူစင္စစ္ျဖစ္ေစရန္၊
ျပန္လည္ျပင္ဆင္ေရးဆဲြရန္ အဆိုျပဳျခင္းသာျဖစ္ပါသည္။
ဖက္ဒရယ္မူက၊ အဆိုျပဳခဲ့ေသာ အေရးႀကီးသည့္ မူအခ်ဳိ႕မွာ-
၁။ ဗမာျပည္နယ္ဖဲြစည္းေရး (ရွစ္ျပည္နယ္မူ)
၂။ အထက္လႊတ္ေတာ္ (လူမ်ိဳးစုလႊတ္ေတာ္) သို႔ ျပည္နယ္တိုင္းမွ၊ တူညီေသာ ကိုယ္စားလွယ္ အေရအတြက္ ေစလႊတ္ေရး။
၃။ လူမ်ိဳးစုလႊတ္ေတာ္ႏွင့္ ျပည္သူ႕လႊတ္ေတာ္ (အထက္ႏွင့္ေအာက္လႊတ္ေတာ္) ကိုအာဏာတူ ေပးေရး။
၄။ ဗဟိုအစိုးရ (ျပည္ေတာင္စုအစိုးရ) ကိုေအာက္ပါဌာနမ်ားလႊဲအပ္ၿပီး၊
က်န္ရွိေသာ အာဏာႏွင့္ လုပ္ပိုင္ခြင့္မ်ားကို ျပည္နယ္မ်ားသို႔လႊဲအပ္ေရး
- ႏုိင္ငံျခားဆက္သြယ္ေရး
- ကာကြယ္ေရး
- ဘ႑ာေရး
- ေငြဒဂၤါးႏွင့္ ေငြစကၠဴထုတ္ေဝေရး
- စာတိုက္ႏွင့္ ေၾကးနန္းဆက္သြယ္ေရး
- ရထား၊ ေလေၾကာင္း၊ ေရေၾကင္းဆက္သြယ္ေရး
- တရားစီရင္ေရး
- ပင္လယ္ဆိပ္ကမ္းခြန္ေကာက္ေရး
၅။ ျပည္ေထာင္စုဘ႑ာေတာ္မွ်တစြာ ခဲြေဝေရးျဖစ္သည္။
အဆိုပါ ဖက္ဒရယ္မူကို၊ ဖဆပလ ႏွင့္ ပမညတ တို႔က ဖက္ဒေရးရွင္းကိုေက်ာ္ၿပီး၊
ကြန္ဖက္ ဒေရးရွင္းသို႔ ဦးတည္သြားႏုိင္စရာရွိသည္ဟု ေဝဖန္ခဲ့ၾကသည္။
အာဏာရပါတီ - ပထစ၏ သေဘာ ထားကိုမူ မသိရေတာ့ပါေခ်။
သတ္မွတ္ရက္ခ်ိန္းမတိုင္မီတပ္မေတာ္က အာဏာသိမ္းလိုက္ေသာ ေၾကာင့္ျဖစ္ပါသည္။
(ခ) ေတြ႕ဆံုေဆြးေႏြးမႈမ်ား
လူမ်ိဳးစုလက္နက္ကိုင္အဖဲြ႕အစည္းမ်ားႏွင့္ အစိုးရအဆက္ဆက္ၾကား၊
သီးျခားေတြ႕ဆံုေဆြးေႏြး ၾကသည္မ်ား၊ အခါအားေလ်ာက္စြာရွိခဲ့ပါသည္။
လက္နက္ကိုင္အဖဲြ႕အစည္းအားလံုးေလာက္ႏွင့္၊ အခ်ိန္တစ္ခ်ိန္တည္းမွာပင္
သီျခားေဆြးေႏြးၾကသည္မ်ိဳးကိုမူ၊ ႏွစ္ခါသာေတြ႕ရသည္။ ေတာ္လွန္ေရး
ေကာင္စီေခတ္ဦး ၁၉၆၃ ခုႏွစ္ ႏွင့္ ၁၉၉၀ ျပည့္လြန္ႏွစ္မ်ားအတြင္းျဖစ္သည္။
၁၉၆၃၊ ေတြ႕ဆံုေဆြးေႏြးမႈမ်ား
ထိုစဥ္က၊ ေတာ္လွန္ေရးေကာင္စီအစိုးရႏွင့္၊ ေတြ႕ဆံုေဆြးေႏြးခဲ့ၾကေသာ လက္နက္ကိုင္အဖဲြ႕ အစည္းမ်ားမွာ-
၁။ ကြန္ျမဴနစ္ပါတီ (ဗမာျပည္) [အလံနီ]
၂။ ရခိုင္ျပည္ကြန္ျမဴနစ္ပါတီ
၃။ ရွမ္းအမ်ဳိးသားတပ္ေပါင္းစုႏွင့္ ရွမး္ျပည္လြတ္ေျမာက္ေရးတပ္
၄။ ကခ်င္လြတ္လပ္ေရးေကာင္စီ
၅။ ဗမာျပည္ကြန္ျမဴနစ္ပါတီ (ဗကပ)
၆။ သံုးပါတီ (ေကအင္ယူပါတီ၊ မြန္ျပည္သစ္ပါတီႏွင့္ ကရင္နီအမ်ဳိးသားတိုးတက္ေရးပါတီ)
၇။ မဒညတ (အထက္ပါသံုးပါတီ၊ ဗကပႏွင့္ခ်င္းဦးစီအဖဲြ႕)
၈။ ကရင္ေတာ္လွန္ေရးေကာင္စီ
ကရင္ေတာ္လွန္ေရးေကာင္စီ တစ္ခုတည္းႏွင့္သာ၊ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးသေဘာတူညီခ်က္ရခဲ့ပါသည္။
၁၉၈၉/၉၀ ေတြ႕ဆံုေဆြးေႏြးမႈမ်ား
ႏိုင္ငံေတာ္ၿငိမ္ဝပ္မိျပားမႈ တည္ေဆာက္ေရးအဖဲြ႕အစိုးရအေနႏွင့္ ၁၉၈၉
ခုႏွစ္မွစ၍၊ လူမ်ိဳးစုလက္နက္ကိုင္အဖဲြ႕အစည္းမ်ားႏွင့္
သီးျခားေတြ႕ဆံုေဆြးေႏြးမႈ မ်ားလုပ္ခဲ့ရာ၊ ၁၇ ဖဲြ႕နွင့္ အပစ္အခတ္ရပ္ဆဲေရး
သေဘာတူညီခ်က္မ်ားရရွိခဲ့ပါသည္။ အဆိုပါအဖဲြ႕ မ်ားတြင္ ယခင္
ဗမာျပည္ကြန္ျမဴနစ္ပါတီမွ ကဲြထြက္လာေသာ၊ ကိုးကန္႔အဖဲြ႕၊ ဝအဖဲြ႕မ်ားပါသလို၊
ေကအင္ယူပါတီမွခဲြထြက္လာေသာ ဒီမိုကရက္တစ္ကရင္ ဗုဒၶဘာသာတပ္မေတာ္ (DKBA) လည္း
ပါသည္။ ‘ကခ်င္လြတ္လပ္ေရးအဖဲြ႕’ (KJO) လို၊ အင္အားႀကီးအဖဲြ႕မ်ားပါသလို
ကရင္နီလူမ်ဳိးေပါင္းစံု လြတ္ေျမာက္ေရးအဖဲြ႕ (ကလလတ) ၊ ကယမ္းျပည္သစ္ပါတီ၊
ရွမ္းျပည္လူမ်ဳိးေပါင္းစံုလြတ္ေျမာက္ ေရးအဖဲြ႕ (ရရလဖ) တို႔လို
အဖဲြ႕ငယ္မ်ားလည္းပါသည္။ ရွမ္းျပည္နယ္တပ္မေတာ္ (SSA) လို၊
ကရင္နီတိုးတက္ေရးပါတီလို၊ မြန္ျပည္သစ္ပါတီလို အင္အားအသင့္အတင့္ရွိေသာ
အဖဲြ႕မ်ားလည္း ပါသည္။
အခ်ဳိ႕ေသာအဖဲြ႕မ်ားမွာ၊ အပစ္အခတ္ရပ္ဆဲေရး သေဘာတူညီခ်က္ရၿပီးမွ၊
ျပန္ပ်က္သြားသည္ မ်ားလည္းရွိသည္။ KIO/KIA ႏွင့္ဆိုလ်င္ယခုခ်ိန္ထိ၊
တုိက္ပဲြမ်ားဆက္လက္ျဖစ္ပြားေနဆဲရွိသည္။
(ဂ) ၿခံဳငံုသံုးသပ္ခ်က္မ်ား
ဆိုခဲ့ၿပီးေသာ အေတြ႕အၾကံဳမ်ားကို၊ အေျခခံၿပီး၊ စာေရးသူ ဥာဏ္မီသေလာက္ ၿခံဳငံုသံုးသပ္ ၾကည့္ပါမည္။
၁။ ေရရွည္တည္တန္႔ခိုင္ၿမဲေသာ၊ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးသို႔
ဦးတည္ႏိုင္ဖို႔ဆိုလ်င္၊ အင္အားစုအားလံုး ပါဝင္ေသာ
အေျဖရွာမႈမ်ိဳးျဖစ္ဖို႔လိုလိမ့္မည္ထင္ပါသည္။ ပင္လံုညီလာခံတြင္၊
တိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳး ေပါင္းစံုမပါဝင္ႏိုင္ခဲ့ျခင္း၊ ေတာင္ႀကီးညီလာခံအၿပီး
ဖက္ဒရယ္မူေဆြးေႏြးပဲြမ်ားတြင္၊ တပ္မေတာ္ ကိုယ္စားလွယ္မပါျခင္း စသည္တို႔မွာ
ေနာက္ဆက္တဲြဝမ္းနည္းဖြယ္ရာမ်ား၏ အေၾကာင္းရင္းခံျဖစ္ ေလမည္လား စဥ္းစားမိသည္။
၂။ ၁၉၆၃ ေတြ႕ဆံုေဆြးေႏြးမႈမ်ားတြင္၊
လူမ်ဳိးစုလက္နက္ကိုင္အဖဲြ႕အစည္းမ်ားႏွင့္ သေဘာတူ ညီခ်က္မရခဲ့သည့္
အဓိကအဖုအထစ္မွာ ‘ခဲြထြက္ခြင့္’ ကိစၥျဖစ္မည္ထင္သည္။ ၁၉၄၇ အေျခခံဥပေဒ တြင္၊
‘ျပည္ေတာင္စုစနစ္’ ဟုေဖာ္ျပထားေသာ္လည္း၊ လက္ေတြ႕အေကာင္အထည္ေဖာ္ရာတြင္
‘တစ္ျပည္ေတာင္သေဘာ’ ျဖစ္ေနသည္ဟု၊ လူမ်ဳိးစုမ်ားဘက္မွ
ထင္ျမင္ႏိုင္စရာရွိေပသည္။ အစိုးရ ဘက္မွ၊
အဆိုပါခံစားခ်က္ကိုေခ်ဖ်က္ေပးနိုင္ရန္၊
လက္ေတြ႕က်က်ျပသႏိုင္ဖို႔လိုပါလိမ့္မည္။ ေပါင္း စည္းမႈက၊ ၿပိဳကဲြမႈထက္၊
အားလံုးအတြက္ ပိုအက်ဳိးမ်ားေစႏိုင္ေၾကာင္းကိုလည္း၊ အခိုင္အမာျပသနိုင္ ဖို႔
လိုမည္ထင္သည္။
၃။ ၁၉၈၉/၉၀ ေဆြးေႏြးမႈမ်ားမွ ရရွိခဲ့ေသာ၊ အပစ္အခတ္ရပ္ဆဲေရးမ်ား
ဘာ့ေၾကာင့္ေရရွည္ မခံသည္ကို၊ ျပန္လည္ဆန္းစစ္ဖို႕လိုမည္ထင္ပါသည္။ ထိုစဥ္က
အစိုးရ၏ခ်ဥ္းကပ္မႈမွာ၊ ႏိုင္ငံေရး ထက္ စီးပြားေရး မ်က္ႏွာစာတစ္ခုတည္းကိုသာ
အေလးထားခဲ့သည္လားစဥ္းစားမိသည္။ လက္နက္ ကိုင္တိုက္ပဲြ ရည္ၾကာလာသည္နွင့္အမွ်၊
လက္နက္ကိုင္အင္အားစုမ်ားမွာ၊ မိမိတို႔တပ္ဖဲြ႕မ်ား ဆက္ လက္ရွင္သန္ေစရန္၊
စီးပြားေရးလုပ္ၾကရသည္မ်ားရွိပါသည္။ အစိုးရအေနနွင့္ အဆိုပါ ‘စစ္စီးပြားေရး’
ကို၊ ‘ၿငိမ္းခ်မ္းေရးစီးပြားေရး’ ျဖစ္ေအာင္ႀကိဳးပမ္း
ဖန္တီးေပးခဲ့သည္ကိုေတြ႕ရသည္။ ဆိုလိုသည္မွာ ေခါင္းေဆာင္မ်ားကို
စီးပြားေရးလုပ္ကြက္ႏွင့္ လုပ္ပုိင္ခြင့္မ်ား အပ္ႏွင္းလိုက္သည့္သေဘာပင္ျဖစ္
သည္။ သို႔တေစ ေအာက္ေျခ တပ္သားထုႏွင့္ ေဒသခံလူထုအတြက္မူ၊ ထင္သာျမင္သာ
အက်ဳိးေက်း ဇူးမ်ားဖန္တီးမေပးႏိုင္ခဲ့ဟု ယူဆရပါသည္။ ဤအခ်က္က၊
ဒုတိယတန္းေခါင္းေဆာင္မ်ားႏွင့္ ေအာက္ ေျခတပ္သားထုကို၊
စစ္ပြဲဆီသို႔ျပန္လွည့္သြားေစရန္၊ ေစ့ေဆာ္မႈတစ္ခု ျဖစ္ေကာင္းျဖစ္သြားႏုိင္ေပ
သည္။
ဖံြ႕ၿဖိဳးမႈေနာက္က်ျခင္းမွာ၊ ျမန္မာျပည္- ျပည္တြင္းစစ္၏
အေၾကာင္းတရားဆိုသည္ထက္၊ အက်ိဳး ဆက္ျဖစ္ဖို႔က ပိုမ်ားသည္ဟု သေဘာရပါသည္။
ျပည္တြင္းစစ္၏ အဓိကအေၾကာင္းရင္းခံျဖစ္ေသာ၊ ႏိုင္ငံေရးျပသနာမ်ားကို
မေျဖရွင္းနိုင္လ်င္ ရရွိၿပီး၊ အပစ္အခတ္ရပ္ဆဲေရးမွ၊ အခ်ိန္မေရြးေသနတ္သံ
ျပန္ထြက္ႏိုင္သည္ကို သတိခ်ပ္ဖို႔ လိုမည္ထင္ပါသည္။ ေရရည္တည္တန္႔ခိုင္ၿမဲမည့္
ၿငိမ္းခ်မ္းေရးႏွင့္ လည္း ေဝးေနဦးမည္ ျဖစ္ပါသည္။
ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရး
ေတြးမိသည္မ်ား (အပိုင္း - ၂)
ေက်ာ္၀င္း
၄။ လတ္တေလာျပႆနာမ်ား
ယခုအခါ၊ လူမ်ိဳးစုလက္နက္ကိုင္အဖဲြ႕အစည္းအားလံုးနီးပါးႏွင့္ ပဏာမ
အပစ္အခတ္ရပ္ဆဲေရး သေဘာတူညီခ်က္မ်ား ရရွိၿပီးျဖစ္ပါသည္။ သို႔ႏွင့္တိုင္၊
အေရးႀကီးေသာ ႏုိင္ငံေရးျပႆနာမ်ားကိုမူ ဆက္လက္ေဆြးေႏြးေနၾကဆဲျဖစ္သည္။
‘ကခ်င္လြတ္လပ္ေရးအဖဲြ႕’ (KIO)ႏွင့္မူ၊ အပစ္အခတ္ရပ္ဆဲ ေရး
သေဘာတူညီခ်က္မရေသး႐ံုမွ်မက၊ တုိက္ပဲြမ်ားဆက္လက္ျဖစ္ပြားဆဲရွိေနသည္။
KIO ႏွင့္ အျမန္ဆံုးအပစ္အခတ္ရပ္ဆဲေရး သေဘာတူညီခ်က္ရဖို႔လိုသလို၊ KIO
အပါအဝင္၊ လူ မ်ဳိးစုလက္နက္ကိုင္အဖဲြ႕အစည္းအားလံုးႏွင့္လည္း၊
ေရရွည္တည္တန္႔ခိုင္ျမဲေသာ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးတည္ ေဆာက္ႏိုင္ရန္၊ ႏိုင္ငံေရးအရ
အေျဖရွာၾကဖို႔ အထူးအေရးႀကီးပါသည္။ ဤေနရာတြင္၊ စာေရးသူလို
သာမန္ျပည္သူတစ္ေယာက္အေနႏွင့္ “မည္သို႔ေသာတိုးတက္မႈမ်ားရေနၿပီ”၊
“မည္သို႔ေသာအခက္ အခဲႏွင့္ ျပႆနာမ်ားရွိေနသည္” - စသည္မ်ားကို
သိလွသည္မဟုတ္ပါ။ သိခြင့္ရွိသည္လည္းမဟုတ္ ပါ။ ဥာဏ္မီသေလာက္၊ စဥ္းစားရသမွ်
ျပႆနာအခ်ဳိ႕ကိုသာ မွန္းဆေဖာ္ျပလိုက္ရပါသည္။
(က) ၿငိမ္းခ်မ္းေရးလမ္းျပေျမပံု
အစိုးရဘက္မွ၊ ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရးကို အဆင့္သံုးဆင့္ျဖင့္ ေဆာင္ရြက္သြားမည္ဟု၊ တရား ဝင္ထုတ္ျပန္ေၾကျငာထားၿပီးျဖစ္သည္။
ပထမအဆင့္မွာ၊ လက္နက္ကိုင္အဖဲြ႕အစည္းအသီးသီးႏွင့္ သက္ဆိုင္ရာ၊ ျပည္နယ္၊
တုိင္းေဒသ ႀကီး အစိုးရၾကား အပစ္အခတ္ရပ္ဆဲေရးသေဘာတူညီမႈရဖို႔ျဖစ္သည္။
ဤအဆင့္တြင္၊ ႏွစ္ဘက္အ ျပန္အလွန္ ယံုၾကည္မႈတည္ေဆာက္ေရးကို
အေရးႀကီးဆံုးအျဖစ္သေဘာယူသည္။ ဒုတိယအဆင့္မွာ
လက္နက္ကိုင္အဖဲြ႕အစည္းအသီးသီးႏွင့္ ျပည္ေတာင္စုအစိုးရ (ဗဟိုအစိုးရ) ၾကား၊
ပိုမိုက်ယ္ျပန္႔ ေသာ ညိွႏိႈင္းေဆြးေႏြးမႈမ်ားေဆာင္ရြက္ဖို႔ ျဖစ္သည္။
ဤအဆင့္တြင္ လူမႈစီးပြားေရး၊ ယဥ္ေက်းမႈေရး ႏွင့္၊
ႏိုင္ငံေရးျပႆနာမ်ားအပါအဝင္၊ အျခားဆက္စပ္ေနေသာ၊ ျပႆနာရပ္မ်ားကို
ကိုင္တြယ္ေျဖ ရွင္းၾကမည္ျဖစ္သည္။ တတိယအဆင့္တြင္
လက္နက္ကိုင္အဖဲြ႕အစည္းအားလံုးမွ ကိုယ္စားလွယ္မ်ား ႏွင့္ အျခားေသာ
‘အက်ဳိးရွင္မ်ား’ (Stakeholder) စုစည္းၿပီး၊ ေရရွည္တည္တ့ံခိုင္ျမဲမည့္
ႏုိင္ငံေရး သဘာတူညီခ်က္တရပ္၊ ေဖာ္ထုတ္ႏုိင္ရန္
ေဆြးေႏြးညိွႏိႈင္းၾကဖို႔ျဖစ္သည္။ ဤအဆင့္တြင္ လိုအပ္ပါ က၊
ဖဲြ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒ ျပင္ဆင္ေရးအထိပါ၊ ေဆြးေႏြးညိွႏႈိင္းၾကဖို႔ရွိပါသည္
အပစ္အခတ္ရပ္ဆဲေရး သေဘာတူညီမႈရရွိၿပီး၊
လူမ်ိဳးစုလက္နက္ကိုင္အဖဲြ႕အစည္းမ်ားႏွင့္ ပတ္သက္လ်င္၊ ေရဘူယ်အားျဖင့္
ပထမအဆင့္ကို ေက်ာ္လြန္ၿပီး၊ ဒုတိယအဆင့္ကို စတင္ေနၿပီဟု နားလည္ရပါသည္။ KIO
ႏွင့္မူ၊ အပစ္အခတ္ရပ္ဆဲေရးသေဘာတူညီမႈ မရေသးသည့္တိုင္၊ ဗဟိုအစိုး
ရအဖဲြ႕ကိုယ္စားလွယ္မ်ားႏွင့္ပါ၊ တိုက္ရိုက္ေဆြးေႏြးညိွႏိႈင္းေနၿပီျဖစ္၍၊
ပထမႏွင့္ဒုတိယအဆင့္ကို တစ္ၿပိဳင္နက္အေကာင္အထည္ေဖာ္ေနသည့္သေဘာဟု
ယူေသာ္ရမည္ထင္ပါသည္။ သို႔ႏွင့္တုိင္ ဘာ့ေၾကာင့္ ရလဒ္ေကာင္းမ်ားထြက္မလာဘဲ၊
စစ္ေရးအရွိန္ျမင့္လာရသည္ကိုမူ စဥ္းစားစရာျဖစ္ေန ေတာ့သည္။ KIO တြင္၊
၎တို႔ကိုယ္ပိုင္၊ သီးျခားလမး္ျပေျမပံုရွိေနသေလာ။ အကယ္၍ ရွိခဲ့လ်င္၊ ပြင့္
ပြင့္လင္းလင္းေဖာ္ထုတ္ေဆြးေႏြးၾကဖို႔လိုမည္ထင္သည္။
တတိယအဆင့္ေဆြးေႏြးပဲြတြင္၊ KIO အပါအဝင္၊ လူမ်ိဳးစု လက္နက္ကိုင္
အားလံုးစံုစံုညီညီတက္ေရာက္ႏုိင္ဖို႔ အထူးအေရးႀကီးေသာ ေၾကာင့္ ျဖစ္ပါသည္။
(ခ) မူပိုင္းဆိုင္ရာျပႆနာ
(ေပါင္းစည္းေရး/ခဲြထြက္ေရး)
တိုင္းရင္းသား လူမ်ိဳးမ်ားအေရး၏ မူပိုင္းဆိုင္ရာတြင္
အေရးႀကီးဆံုးျဖစ္ဖြယ္ရွိသည္မွာ၊ ‘ျပည္ ေတာင္စုႀကီးအျဖစ္၊
ဥမကဲြသိုက္မပ်က္ေပါင္းစည္းေနထိုင္ၾကမည္ေလာ’ သို႔မဟုတ္ “လြတ္လပ္
ေသာႏိုင္ငံမ်ားအျဖစ္ သီးျခားရပ္တည္ၾကမည္ေလာ” ဆိုေသာ ကိစၥတြင္ရွိလိမ့္မည္ဟု
သေဘာရပါ သည္။ ၁၉၆၃ ျပည္တြင္းၿငိမ္းခ်မ္းေရး ေတြ႕ဆံုေဆြးေႏြးမႈမ်ားတြင္၊
လူမ်ိဳးစုလက္နက္ကိုင္အင္အားစု မ်ားႏွင့္ သေဘာတူညီခ်က္ မရခဲ့သည္မွာ၊
ဤျပႆနာအေပၚအေျဖမရွာႏုိင္ေသာေၾကာင့္ဟု ထင္ သည္။ ယခုအခါ၊
လူမ်ဳိးစုလက္နက္ကိုင္အင္အားစုတိုင္းက၊ ‘ခဲြထြက္ေရး’
ကိုစြန္႔လႊတ္ခဲ့ၾကၿပီျဖစ္ရာ၊ ျပႆနာ၏အေျဖကို ရရွိၿပီးျဖစ္သည္ဟု ယူဆရပါသည္။
ဆုိရလ်င္ မူပိုင္းဆိုင္ရာျပႆနာ၏ ေသာ့ ခ်က္အက်ဆံုးကိစၥကို
ေက်ာ္လႊားႏုိင္ခဲ့ၿပီျဖစ္၍၊ ရရွိၿပီး၊ ေပါင္းစည္းေရးစိတ္ဓာတ္ (တစ္နည္း-
ပင္လံု စိတ္ဓာတ္) ျဖင့္ က်န္ျပႆနာမ်ားကို ညိွႏႈိင္းအေျဖရွာႏုိင္လိမ့္မည္စု
ေမွ်ာ္လင့္ရပါသည္။ (ဤအပိုင္း ကို- ေရွ႕အခန္း- ထင္ျမင္ခ်က္မ်ားမွ
ဆက္လက္ေဆြးေႏြးပါမည္။)
(ဂ) လက္နက္ကိုင္တပ္ကိစၥ
(စစ္ေဘာင္သြင္းျခင္း/စစ္ေဘာင္ေလွ်ာ့ျခင္း)
စစ္ျဖစ္ၿပီဆုိလ်င္ ႏိုင္ငံေရးကိုစစ္ေဘာင္သြင္းၾကရသည္မွာ
ဓမၼတာပင္ျဖစ္ပါသည္။ (militarization of politics) ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္လည္း၊
ျပည္တြင္းစစ္ကို အေၾကာင္းခံၿပီး၊ ဤအတိုင္းပင္ ျဖစ္ခဲ့ရသည္။
ႏုိင္ငံေရးေခတ္တစ္ေခတ္ပင္ဆံုးခန္းတုိင္ခဲ့ၿပီး၊ တပ္မေတာ္ကိုယ္တိုင္က၊
ႏုိင္ငံေရးကို တာဝန္ယူသည္အထိျဖစ္ခဲ့ရသည္။ အလားတူ၊
လူမ်ိဳးစုႏုိင္ငံေရးပါတီမ်ားမွာလည္း၊ စစ္အသြင္ေဆာင္ ၍၊
စစ္ေဘာင္သြင္းလိုက္ရပါသည္။
ယခုၿငိမ္းခ်မး္ေရး၊ ျပန္လည္တည္ေဆာက္ေတာ့မည္ဆိုေသာအခါ၊ ဆုိခဲ့ပါ
စစ္ေဘာင္သြင္းထား သည့္ အေနအထားးမွ ျပန္ေျဖေလ်ာ့ဖို႔လိုလာသည္။ ႏုိင္ငံေရးမွ
စစ္ေဘာင္ျပန္ေလွ်ာ့ဖို႔ျဖစ္ပါသည္။ (Demilitarization of politics)
တည့္တည့္ဆိုရလွ်င္၊ လူမ်ဳိးစုလက္နက္ကိုင္အဖဲြ႕အစည္းမ်ားကို၊
ႏုိင္ငံေရးပါတီမ်ားအျဖစ္ အသြင္ေျပာင္းဖို႔ျဖစ္သည္။ ဤကိစၥမွာ၊
မူပိုင္းဆိုင္ရာျပႆနာမဟုတ္သည့္ တုိင္၊ ‘မူ’
ႏွင့္နက္နက္႐ိႈင္း႐ိႈင္းဆက္စပ္ေနေသာျပႆနာျဖစ္ေလရာ၊ ဂ႐ုဓမၼထား၍
ေျဖရွင္းဖို႕လိုပါ သည္။
ယခုေလာေလာဆယ္တြင္၊ ဤျပႆနာႏွင့္ ပတ္သက္လ်င္၊ လိပ္ခဲတည္းလည္း အေျခအေန အ
ခ်ိဳ႕ကို၊ မေက်ာ္လႊားႏိုင္ျဖစ္ေနဆဲဟုထင္သည္။ အစိုးရဘက္မွ၊
‘ႏုိင္ငံတစ္ခုတြင္ တပ္မေတာ္တစ္ခု သာရွိရမည္’ ဟု ရပ္တည္ထားရာ၊ သဘာဝက်ေသာ
ရပ္ခံမႈဟု ဆိုရပါလိမ့္မည္။ လူမ်ဳိးစုအဖဲြ႕အစည္း မ်ားဘက္မွလည္း၊ ၎တို႔၏
လက္နက္ကိုင္တပ္ဖဲြ႕မ်ားကို စြန္႕လႊတ္ဖို႔၊ သို႔မဟုတ္ တစ္ခုတည္းေသာ
စစ္ဦးစီးမႈေအာက္တြင္ ထည့္သြင္းဖုိ႔ ဝန္ေလးေနၾကသည္မွာ၊
သူ႕ဟာႏွင့္သူသဘာဝက်သည္ဟု ဆို ရမည္သာျဖစ္သည္။ ႏွစ္ေပါင္းေျမာက္မ်ားစြာ
လက္နက္ကိုင္ခဲ့ၾကေသာ အဖဲြ႕အစည္းမ်ားအေနႏွင့္၊ ယံုၾကည္မႈအျပည့္အဝမရေသးခင္၊
လက္နက္စြန္႕လိုက္လ်င္ - ၎တို႔ဆက္လက္ရပ္တည္ရွင္သန္ႏိုင္ ပါ့မလား-
စိုးရိမ္မကင္းေတြးမိၾကမည္သည္ျဖစ္ပါသည္။
အကယ္၍သာ၊ ႏိုင္ငံေရးအရ၊
မူပိုင္းဆိုင္ရာျပႆနာမ်ားကိုေျဖရွင္းႏုိင္လ်င္မူ၊ ယခုထက္ ယံုၾကည္
မႈပိုမိုခိုင္မာလာႏုိင္စရာရွိပါလိမ့္မည္။ သည္ေတာ့မွ၊ ဆိုခဲ့ပါ ျပႆနာကို
ဆက္လက္ ညိွႏႈိင္းအေျဖရွာ ၾကလ်င္ ပို၍ အဆင္ေျပလြယ္ကူေလမည္လား စဥ္းစားမိသည္။
သို႔အတြက္၊ လက္နက္ကိုင္တပ္ကိစၥ ႏွင့္ မူပိုင္းဆိုင္ရာ
ႏိုင္ငံေရးကိစၥမ်ားကို ခဲြမစဥ္းစားဘဲ၊ ခ်ိတ္ဆက္စဥ္းစားၾက လ်င္
လိပ္ခဲတည္းလည္း အေျခအေန အခ်ိဳ႕ကိုေက်ာ္လႊားႏုိင္လိမ့္မည္ဟုသေဘာရ သည္။
ဤေနရာတြင္ေထာက္ကြက္ တစ္ခုရွိလာႏိုင္သည္မွာ၊ အစိုးရ အေနႏွင့္ေရာ၊
Demilitarize လုပ္ဖုိ႔ မလိုပါသေဘာဆုိေသာ ပုစၥာျဖစ္သည္။
သီအုိရီသေဘာအရဆုိလ်င္ ‘လိုသည္’ ဟုေျဖရပါလိမ့္ မည္။ လက္ေတြ႕သေဘာအရဆိုလ်င္၊
ထည့္သြင္းစဥ္းစားဖြယ္ရာမ်ားစြာရွိေနပါသည္။ လက္ရွိဒီမိုက
ေရစီအေျပာင္းအလဲျဖစ္စဥ္သည္ပင္၊ ျမန္မာ့ႏိုင္ငံေရးကို
စစ္ေဘာင္ေလွ်ာ့ခ်လိုက္သည့္သေဘာ ျဖစ္ရာ၊ ဤျဖစ္စဥ္ႀကီးကို
တပ္မေတာ္ကိုယ္တိုင္က နားလည္မႈရွိရွိ ေထာက္ခံအားေပးဖုိ႔လိုပါသည္။ ဤသို႔
ေထာက္ခံအားေပးေနသေရြ႕ ျမန္မာ့ႏုိင္ငံေရးမွာ Demilitarization ျဖစ္စဥ္ထဲ
ေရာက္ေနၿပီဟု ယူဆႏုိင္စရာရွိပါသည္။
(ဃ) အပစ္အခတ္ရပ္္ဆဲေရး/ယံုၾကည္မႈတည္ေဆာက္ေရး
တစ္ဘက္ႏွင့္တစ္ဘက္၊ စစ္မက္ယွဥ္ၿပိဳင္တုိက္ခိုက္ၾကသည္မွာ၊
ယံုၾကည္မႈၿပိဳကဲြျခင္း၏ အဆံုး စြန္လကၡဏာပင္ျဖစ္သည္။ စစ္ပဲြျဖင့္
ယံုၾကည္မႈျပန္လည္တည္ေဆာက္ႏိုင္သည္မ်ိဳး- သမိုင္းတြင္၊ တစ္ခါမွ
မရွိခဲ့ဖူးပါ။ ယံုၾကည္မႈျပန္လည္တည္ေဆာက္ႏုိင္ဖို႔ဆိုလ်င္၊
စစ္ပဲြေတြရပ္ဖုိ႔လိုပါသည္။ အနိမ့္ ဆံုးအားျဖင့္
အပစ္အခတ္ရပ္ဆဲၾကဖို႔လိုပါသည္။ တစ္ဘက္ႏွင့္တစ္ဘက္သံသယမ်ားရွိေနၾကသည့္
အေျခအေနတြင္၊ အပစ္အခတ္ရပ္ဆဲေရး သေဘာတူညီမႈရဖို႔ ခက္ခဲႏုိင္သည္ကို
သေဘာေပါက္ပါ သည္။ သို႔တေစ ဆက္လက္တိုက္ခိုက္ေနၾကမည္ဆိုလ်င္္ ရွိၿပီးသံသယေတြ
ေလွ်ာ့ပါးမသြားရံုမွ်မက၊ ပို၍သာ ဆိုးဝါးလာဖို႔မ်ားပါသည္။
အပစ္အခတ္ရပ္ဆဲေရးမွာ၊ မူပိုင္းဆုိင္ရာ ျပႆနာမဟုတ္ဘဲ၊ နည္း
နာကိစၥသာျဖစ္ေလရာ၊ သိပ္တင္းခံမေနၾကဖို႔ အင္အားစု အသီးသီးကို
ေမတၱာရပ္ခံလိုပါသည္။
၅။ ထင္ျမင္ခ်က္အခ်ဳိ႕
ေရွ႕ပိုင္းတြင္ဆိုခဲ့ၿပီးသည့္အတိုင္း၊
တိုင္းရင္းသားလူမ်ဳိးမ်ားအေရးနွင့္ပတ္သက္လ်င္ သေဘာတ
ရားေရးအ႐ႈပ္အေထြးမ်ားရွိသလို၊
စကားလံုးတေစၧေျခာက္မႈမ်ားလည္းရွိေနဆဲျဖစ္ပါသည္။ ဤသို႔ဆို လ်င္၊
ဘာလုပ္ၾကမည္နည္း။ ေရရွည္တည္တန္႔ခိုင္ျမဲမည့္ ျပည္ထာင္စုႀကီးျဖစ္ေပၚလာေစရန္
ဘယ္ လိုစနစ္၊ ဘယ္လို ပံုသ႑န္ျဖင့္စုစည္းၾကမည္နည္း။
ပြင့္ပြင့္လင္းလင္းဝန္ခံရလ်င္၊ အဆိုပါေမးခြန္းအ တြက္၊ စာေရးသူတြင္၊
တိတိပပအေျဖရွိသည္မဟုတ္ပါ။ အစိုးရေရာ၊ လူမ်ဳိးစုအဖဲြ႕အစည္းအသီးသီး
ရွိေပၚလစီမိတ္ကာမ်ားထည့္သြင္းစဥ္းစားႏုိင္ေစရန္၊ စာေရးသူဖတ္ဖူးေသာ
အယူအဆတစ္ခုကိုသာ တင္ျပလိုပါသည္။ ေခတ္ၿပိဳင္ပညာရွင္တစ္ဦးျဖစ္သူ
‘လာရီဒိုင္းမြန္း’ ၏ အယူအဆျဖစ္ပါသည္။ ဤအယူအဆမွာလည္း- ျမန္မာျပည္အတြက္၊
တစ္ခုတည္းေသာ အေျဖမွန္ဟု ဆုလိုသည္မဟုတ္ပါ။ ျမန္မာ့ပကတိအရွိႏွင့္
ေပါင္းစပ္က်င့္သံုးဖို႔ျဖစ္ႏုိင္၊ မျဖစ္ႏိုင္
စဥ္းစားၾကဖို႔တင္ျပရျခင္းသာျဖစ္ပါသည္။ အကယ္၍ အဆိုပါ အယူအဆကို၊
ျမန္မာ့ပကတိအရွိႏွင့္ ေပါင္းစပ္က်င့္သံုးေတာ့မည္ဆိုလ်င္ အေသး စိတ္ညိႇႏိႈင္း
အေျဖရွာၾကရမည့္ ‘အာဂ်င္ဒါ’ မ်ားလည္း မလဲြမေသြရွိပါလိမ့္ဦးမည္။ ဤ
အာဂ်င္ဒါ- မ်ား ကိုလည္း စာေရးသူဥာဏ္မီသမွ်တင္ျပအပ္ပါသည္။
ဆိုခဲ့ပါအတုိင္းညိႇႏိႈင္းအေျဖရွာၾကရာတြင္၊ ပါဝင္ ပတ္သက္သူတိုင္း၊
ထားရွိသင့္သည္ဟု၊ စာေရးသူျမင္ေသာ၊ သေဘာထားမ်ားကိုလည္း ေဖာ္ျပလိုက္ ပါသည္။
အခ်ဳပ္ဆိုရလ်င္- ‘စာေရးသူ၏ထင္ျမင္ခ်က္အခ်ဳိ႕’ ဆိုပါစို႔ … ။
(က) လာရီဒိုင္းမြန္း၏အဆို
(Nation State/State Nation)
စတင္းဖို႔(ဒ္) တကၠသိုလ္မွ ပါေမာကၡလာရီဒိုင္းမြန္းက၊ ျမန္မာႏိုင္ငံလို၊
လူမ်ိဳးစု တစ္ရာေက်ာ္ မွီတင္းေနထိုင္ၾကေသာ၊ တိုင္းျပည္မ်ဳိးအတြက္၊
သမားရိုးက် Nation State ဆိုသည္ထက္၊ State Nation ပံုစံစုဖဲြ႕မႈမ်ဳိးက၊
ပို၍ေရရွည္တည္တန္႔ခိုင္ျမဲစရာရွိသည္ဟု အဆုိျပဳပါသည္။ (The Need for a
Political Pact- by Larry Diamond, Journal of Democracy Volume 23.2012)
Nation State ကို ‘အမ်ဳိးသားႏုိင္ငံ’ ဟူ၍ ဘာသာျပန္ရွိၿပီး ျဖစ္ပါသည္။
ေရဘူယ်အားျဖင့္ အမ်ိဳး သားတစ္ခု၊ လူမ်ဳိးတစ္မ်ဳိးက ဦးေဆာင္ေသာ
ႏိုင္ငံေတာ္ပံုသ႑န္ပင္ျဖစ္သည္။ State Nation ကား ဤသို႔မဟုတ္။ တစ္ခုမကေသာ
အမ်ဳိးသားမ်ား၊ တစ္နည္းလူမ်ဳိးေပါင္းစံုျဖင့္ စုဖဲြ႕ထားေသာ၊
ႏိုင္ငံေတာ္ပံုသ႑န္ျဖစ္သည္။ လာရီဒုိင္းမြန္း၏ ဖြင့္ဆိုခ်က္ကို
အရင္းအတိုင္းေဖာ္ျပရလ်င္ “a state made up of many nationality groups in
which the central state nonetheless still manages to engender strong
identification and loyalty from (its) citizens”
ဤစာပိုဒ္ကိုပင္၊ အတတ္ႏိုင္ဆံုး- အတိအက်ဘာသာျပန္ဆိုေဖာ္ျပအပ္ပါသည္။
“တစ္မ်ဳိးမက ေသာ၊ လူမ်ဳိးစုအုပ္စုမ်ားစြာျဖင့္၊ စုဖဲြ႕ထားေသာ
ႏိုင္ငံေတာ္တစ္ရပ္ျဖစ္ပါသည္။ သို႔တေစ၊ ႏုိင္ငံသား အားလံုး
(လူမ်ဳိးစုအားလံုး) ၏သစၥာခံမႈႏွင့္ ခိုင္မာေသာ ကိုယ္စားျပဳမႈကို
ဖန္တီးႏုိင္ရန္ ဗဟိုအစုိးရ ကပင္ စီမံခန္႔ခဲြရမည္ျဖစ္ေပသည္။”
အဆိုပါ State Nation စုဖဲြ႕မႈတြင္၊ လူမ်ဳိးတစ္ခုတည္း၏ အမွတ္အသားသရုပ္
(single identity) ျဖင့္သြားလို႔မျဖစ္။ လူမ်ဳိးစုအားလံုးကို
ကိုယ္စားျပဳမည့္ ‘ဗဟုသေဘာေဆာင္သည့္တိုင္၊ သဟဇာတမွ် သည့္
အမွတ္အသားသရုပ္မ်ား’ (multiple but complementary identities) ကို
သိမွတ္လက္ခံရ မည္ဟု ဆိုသည္။ ဗဟိုအစိုးရတစ္ခုတည္းက၊ လုပ္ပိုင္ခြင့္အာဏာကို
ခ်ဳပ္ကိုင္ထားရမည္မဟုတ္ဘဲ၊ အေရးႀကီးသည့္ လုပ္ပိုင္ခြင့္အခ်ဳိ႕ကို ဗဟိုမွ
ေဒသသို႔ခဲြေဝေပးဖို႔လိုလိမ့္မည္။ (devolution of power) ဟုလည္း ဆိုပါသည္။
တစ္ၿပိဳင္နက္တည္းမွာပင္- ေဒသအာဏာပိုင္မ်ားအေနႏွင့္လည္း ‘ခဲြထြက္ေရး’
ဆိုသည္ကိုရာသက္ပန္စြန္႔လႊတ္ဖို႕လိုလိမ့္မည္ဟု ဖြင့္ဆိုရွင္းျပပါသည္။
စာေရးသူနားလည္သေလာက္ဆိုရလ်င္၊ ပါေမာကၡလာရီ၏ State Nation
ဖြင့္ဆိုခ်က္မွာ၊ ဆိုဗီ ယက္ပံုစံ
‘ခဲြထြက္ေရးအပါအဝင္ကိုယ္ပိုင္ျပဌာန္းခြင့္’ ႏွင့္မတူပါ။ သို႔တေစ
ခဲြထြက္ေရးမွအပျဖစ္ေသာ ကိုယ္ပိုင္ျပဌာန္းခြင့္သေဘာမ်ားကားပါရွိၿပီးျဖစ္သည္။
သို႔တိုင္ေအာင္ ပါေမာကၡလာရီက သူ၏ ဖြင့္ဆို ခ်က္တြင္
‘ကိုယ္ပိုင္ျပဌာန္းခြင့္’ (self-determination) ဆိုေသာ ေဝါဟာရကိုမူမသံုး။
‘ပိုမိုက်ယ္ျပန္႔ ေသာ ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္’ (more autonomy)
ဟူ၍သာသံုးသည္။ သို႔အတြက္ တရုတ္ပံုစံကညႊန္း ေသာ ‘ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္
ထက္၊ ပိုျမင့္သည္ဟု နားလည္ရပါသည္။’ (တရုတ္ကိုယ္ပိုင္အုပ္ခ်ဳပ္ခြင့္ မွာ၊
လုပ္ပိုင္ခြင့္သေဘာထက္၊ ပုဂၢိဳလ္သေဘာေဆာင္သည္။ ဥပမာ
တရုတ္ကြန္ျမဴနစ္ပါတီမႀကိဳက္ ေသာ၊ ဒလိုင္းလားမားကိုပယ္၍၊ သူတို႔လိုလားေသာ
ပန္ခ်င္လားမားကိုသာ ခြင့္ျပဳသလိုမ်ိဳး။) တစ္ ၿပိဳင္နက္တည္းမွာပင္
အေမရိကန္ပံုစံလို၊ Bill of rights တစ္ခုတည္းနွင့္ဆဲြစုထားသည္လည္း မဟုတ္ပါ။
ျမန္မာ့ ေရ-ေျမ ႏွင့္ ပိုနီးေလမည္လား စဥ္းစားမိသည္။ ထို႕ထက္- ယူနီယံ၊
ဖက္ဒရယ္ ပညတ္မ်ားကို ေရွ႕တင္မထား၍၊ စကားလံုတေစၧမ်ားကိုလည္း၊
ေရွာင္ႏုိင္စရာရွိလိမ့္မည္ထင္သည္။
(ခ) အာဂ်င္ဒါမ်ား
(ဖဲြ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒ၊ ဇယား ၁၊၂၊ ၃)
လက္ေတြ႕အေကာင္အထည္ေဖာ္ၾကရမည့္ အပိုင္းတြင္မူ
အေသးစိတ္ညွိႏိႈင္းအေျဖရွာစရာမ်ား၊ မနည္းမေနာရွိပါလိမ့္မည္။ ဤေနရာတြင္၊
ဗဟိုအစိုးရ (ျပည္ေတာင္စုအစိုးရ) ႏွင့္ေဒသအစိုးရ
(တိုင္းေဒသႀကီး/ျပည္နယ္အစိုးရ) တို႔ၾကား၊ မည္သို႔မည္ပံု လုပ္ပိုင္ခြင့္မ်ား
ခဲြေဝသတ္မွတ္ၾကမည္ဆို ေသာ ျပႆနာမွာ ေသာ့ခ်က္အက်ဆံုးျဖစ္ဖြယ္ ရွိပါသည္။
ဤကိစၥႏွင့္ ပတ္သက္လ်င္၊ လက္ရွိ၊ ၂၀၀၈ ခုႏွစ္ ဖဲြ႕စည္းပံုအေျခခံဥပေဒ၊ ဇယား
၁၊ ၂၊ ႏွင့္ ၃ တို႔တြင္ တရားဝင္ ေဖာ္ျပၿပီးျဖစ္ပါသည္။ ဤသည္ပင္ အစိုးရ၏
ရပ္တည္ခ်က္ဟု ယူဆရပါသည္။ တစ္နည္း၊ ေပးထားခ်က္ဟု နားလည္ရပါ သည္။
အဆိုပါေပးထားခ်က္မ်ား (ဇယား ၁၊ ၂၊ ၃ - ပါ ျပဌာန္းခ်က္မ်ား) ကိုအေျခခံၿပီး၊
လူမ်ိဳးစုမ်ား၏ လိုလားခ်က္မ်ားကို
ပြင့္ပြင့္လင္းလင္းထုတ္ေဖာ္ေဆြးေႏြးၾကလ်င္၊ ႏွစ္ဘက္လက္ခံႏိုင္မည့္ ‘ၾကားအ
ေျဖ’ တစ္ခု ရလိမ့္မည္ဟု ေမွ်ာ္လင့္ရပါသည္။
ဤသို႔ေဆြးေႏြးၾကရာတြင္ ေရဘူယ်အားျဖင့္ ႏိုင္ငံေရး၊ စီးပြားေရး၊
ယဥ္ေက်းမႈစသျဖင့္ ဘက္ ေပါင္းစံု အာဂ်င္ဒါမ်ား ရွိပါလိမ့္မည္။
စာေရးသူစဥ္းစားမိသေလာက္ဆိုရလ်င္ လူမ်ိဳးစုလက္နက္ကိုင္ အဖဲြ႕အစည္းအားလံုးက
ခဲြထြက္ေရးကို စြန္႔လႊတ္ၿပီးျဖစ္၍၊ ႏုိင္ငံေရးအာဂ်င္ဒါတြင္ တင္းတင္းမာမာ
ျဖစ္စရာမရွိလွဟု ထင္ပါသည္။ ယဥ္ေက်းမႈအာဂ်င္ဒါမွာလည္း၊ အနည္းငယ္မွ်
သေဘာထားႀကီးရံုႏွင့္ အေျဖရႏိုင္စရာရွိလိမ့္မည္ဟု သေဘာရပါသည္။
စိတ္ရွည္လက္ရွည္ ညိွႏိႈင္း ေဆြးေႏြးၾကရမည္မွာ၊
စီးပြားေရးအာဂ်င္ဒါတြင္ရွိလိမ့္မည္ထင္သည္။ အထူးသျဖင့္ ‘အရင္းအျမစ္မ်ား
ခဲြေဝသံုးစဲြမႈ’ (Resource allocation) ျဖစ္သည္။ ျမန္မာႏုိင္ငံ၏
သဘာဝသယံဇာတအရင္းအျမစ္အ မ်ားစုမွာ၊ လူမ်ဳိးစုမ်ား
အမ်ားဆံုးေနထိုင္ရာနယ္စပ္ေဒသမ်ားတြင္ တည္ရွိေနရာ၊ ဤကိစၥေျပလည္ ေအာင္
မေျဖရွင္းႏိုင္လ်င္ ေရရွည္ခံမည့္ ၿငိမ္းခ်မ္းေရးျဖစ္ဖို႔လြယ္မည္မထင္ပါ။
ေခတ္ၿပိဳင္ပညာရွင္ တစ္ဦးျဖစ္သူ၊ ‘ေပါ(လ)ကိုလီယာ’ ၏
“အရင္းအျမစ္ခဲြေဝသံုးစဲြမႈ ျပႆနာေၾကာင့္ ျပည္တြင္းစစ္မ်ား ျဖစ္တတ္သလို၊
ရွိၿပီးျပည္တြင္းစစ္မ်ားကိုလညး္ တာရွည္ေစတတ္သည္” ဆိုေသာ သတိေပးခ်က္ကို
အေလးအနက္စဥ္းစားၾကဖုိ႔ျဖစ္ပါသည္။
ဤေနရာတြင္၊ အထူးသတိခ်ပ္ၾကေစခ်င္သည္မွာ၊ ‘အႏၲရာယ္အစြန္းမ်ားကို၊
သတိႀကီးႀကီးျဖင့္ ေရွာင္ႏုိင္ၾကဖို႔ျဖစ္ပါသည္။’ အထက္တစ္ေနရာတြင္၊
ဆိုခဲ့ၿပီးသည့္အတိုင္း၊ ဗဟိုအစိုးရလုပ္ပိုင္ခြင့္ကို အလြန္အကၽြံ
ခ်ိန္ခြင္လွ်ာတင္းလိုက္လ်င္ တစ္ျပည္ေတာင္စနစ္ ျဖစ္သြားႏုိင္ပါသည္။ အလားတူ၊
ေဒသအစိုးရလုပ္ပိုင္ခြင့္လိုအပ္သည္ထက္မ်ားသြားပါကလည္း၊
ဖက္ဒေရးရွင္းကိုေက်ာ္၍ ကြန္ဖက္ ဒေရးရွင္းသို႔ ဦးတည္သြားႏုိင္သည္ကို
အထူးဂ႐ုဓမၼထားၾကဖို႕ျဖစ္သည္။ အင္အားစုအားလံုးလက္ခံ ၿပီးျဖစ္ေသာ၊
ဘံုတူညီခ်က္ (ပင္လံုစိတ္ဓာတ္) ျဖင့္ အဆိုပါအစြန္းႏွစ္ဘက္ကို
ေရွာင္ႏုိင္မွသာ၊ အမ်ား ညီ ၾကားအေျဖ တစ္ခု ထြက္ေပၚႏိုင္စရာရွိပါသည္။
(ဂ) သေဘာထားမ်ား
(စာေရးသူ၏အတၱေနာမတိ)
၁။ ‘စစ္ပဲြသည္အေျဖမဟုတ္’ ဆိုသည္ကို၊ အင္အားစုအားလံုး
နက္နက္႐ိႈင္း႐ိႈင္းခံယူထားေစလိုသည္။ ျပည္တြင္းစစ္ေၾကာင့္
တိုင္းရင္းသားလူမ်ိဳးမ်ား၏ အသက္အိုးအိမ္စည္းစိမ္ႏွင့္
လြတ္လပ္ေပ်ာ္ရႊင္မႈကို သာမက၊ တုိင္းျပည္၏ ကံၾကမၼာကိုပါ၊ စေတးခဲ့ရသည္မွာ၊
သမိုင္းသက္ေသပင္ျဖစ္သည္။ သို႔အတြက္၊ မည္သို႔ေသာ အခက္အခဲႏွင့္
မေျပလည္မႈမ်ားၾကံဳရသည္ျဖစ္ေစ၊ စစ္ပဲြျဖင့္ေျဖရွင္းသည့္နည္းကို၊
အၿပီးအျပတ္စြန္႔လႊတ္ၾကေစခ်င္သည္။
၂။ ျပည္တြင္းစစ္-ဆုိသည္မွာ၊ ညီအကိုခ်င္းစစ္ခင္းၾကရသည္ျဖစ္ရာ၊
အ႐ံႈးအႏိုင္ေပၚေစေသာ၊ ‘အၾကြင္းသုညဂိမ္း’ (Zero-sum-game) မ်ိဳး
မျဖစ္သင့္ပါ။ မည္သည့္ဘက္က ႐ံႈးသည္ျဖစ္ေစ၊ တုိင္းရင္းသားအားလံုး၏အ႐ံႈး၊
တုိင္းျပည္၏အ႐ံႈးပင္ျဖစ္သည္။ သို႔အတြက္၊ ‘အၾကြင္းသုည မဟုတ္ သည့္ဂိမ္း’
(Non-zero-sum-game) ပို၍တိတိက်က်ဆိုရလ်င္-
‘ႏွစ္ဘက္လံုးအႏိုင္ရေစမည့္ေျဖရွင္း နည္း’ (win-win solution)
ျဖစ္ဖို႔လိုပါသည္။
ဤသို႔ျဖစ္ဖို႔ဆုိလ်င္ ဘက္အသီးသီးအေနႏွင့္၊ မိမိတို႔ႏွစ္သက္ရာ
“ေမွ်ာ္လင့္တန္ဖိုးမ်ား” (expected values) ကို အေသကိုင္ထား၍ မျဖစ္ပါ။
“လက္ရွိအေျခအေနထက္ပိုေကာင္း” (better- off) လ်င္ပင္ မဆိုးလွဟု
ႏွလံုးသြင္းၿပီး၊ အျပန္အလွန္ အေပးအယူလုပ္ကာ၊ ‘ၾကားအေျဖ’ (compromise)
တစ္ခုရွာၾကရမည္ ျဖစ္ပါသည္။ ဤသေဘာထားမ်ိဳး၊ အင္အားစုတိုင္းတြင္ ရွိေစခ်င္
ပါသည္။
၃။ သေဘာကဲြလဲြမႈတစ္ခုခုကို၊ ညိွႏိႈင္းအေျဖရွာၾကရာတြင္၊
တစ္ႀကိမ္ႏွင့္မရလ်င္၊ အႀကိမ္ႀကိမ္အထပ္ ထပ္ေဆြးေႏြးၾကမည္ဆိုေသာ၊
သေဘာထားမ်ဳိး၊ အာလံုးတြင္ရွိေစခ်င္သည္။ အႀကိမ္ႀကိမ္ညိွႏိႈင္း သည့္တိုင္၊
အေျဖမရပါက၊ ကဲြလဲြခ်က္အတိုင္းအသာထားၿပီး၊ ရရွိၿပီး ‘ဘံုတူညီခ်က္မ်ား’
(common ground) ကိုပူးတဲြအေကာင္အထည္ေဖာ္ၾကရင္း
အျပန္အလွန္ယံုၾကည္မႈတည္ေဆာက္ၾကရပါလိမ့္ မည္။
ပိုမိုအားေကာင္းေသာယံုၾကည္မႈျဖင့္၊ ေနာက္တစ္ႀကိမ္ ေဆြးေႏြးၾကလ်င္၊
ႏွစ္ဘက္အျမင္ ပိုနီးလာႏုိင္စရာရွိပါလိမ့္မည္။ ဤသေဘာထားျဖင့္၊ အင္အားစု
အားလံုး ေဆြးေႏြးပဲြစားပဲြဝိုင္းတြင္၊ ေျခၿမဲလက္ၿမဲရွိေစခ်င္သည္။
စာေရးသူအေနႏွင့္ အမ်ားႀကီး မေတာင္းဆိုပါ။ ဆိုခဲ့ပါ
သေဘာထားသံုးရပ္ကိုေတာ့၊ ေခါင္း ေဆာင္အားလံုးတြင္ ရွိေစခ်င္သည္။ စာေရးသူ၏
အတၱေနာမတိ သက္သက္ျဖစ္ပါသည္။
ယခုစာစုကို၊ ေမတၱာရပ္ခံပန္ၾကားခ်က္ျဖင့္ နိဂံုခ်ဳပ္ပါမည္။
စာေရးသူ၏ အသက္ ၆၁ ႏွစ္ျပည့္ပါေတာ့မည္။
ျမန္မာႏုိင္ငံလူ႕သက္တမ္းအရဆိုလ်င္၊ သိပ္ၾကာ ၾကာေနရေတာ့မည္မထင္ပါ။
စာေရးသူတို႔ ႏုိင္ငံကို၊ ဒုကၡပင္လယ္ေဝေစခဲ့ေသာ ျပည္တြင္းစစ္ႀကီးဆို လ်င္၊
စာေရးသူထက္ပင္၊ အသက္ႀကီးပါေသးသည္။ စာေရးသူမေမြးခင္ကတည္းက ေလာင္ၿမိဳက္ေန
ခဲ့ေသာ ျပည္တြင္းစစ္မီးကို၊ စာေရးသူသက္တမ္းအတြင္း
အၿပီးအျပတ္ၿငိမ္းေစခ်င္ပါၿပီ။ ဤသည္မွာ တစ္ဦးတစ္ေယာက္တည္း၏ ဆႏၵမဟုတ္ပါ။
စာေရးသူတို႔ မ်ဳိးဆက္တစ္ခုလံုး၏ တစ္သက္တာအိပ္ မက္ျဖစ္ပါသည္။ ေနာင္အနာဂတ္
မ်ဳိးဆက္မ်ားအတြက္ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္လည္းျဖစ္ပါသည္။
ဤအိပ္မက္ႏွင့္ဤေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ကို လက္ေတြ႕အေကာင္အထည္ေဖာ္ေပးၾကပါ- ဟု၊
အင္အား စုအသီးသီးမွ၊ ေခါင္းေဆာင္အားလံုးကို ေမတၱာရပ္ခံပန္ၾကားအပ္ပါသည္။
ေက်ာ္၀င္း
ဆရာေက်ာ္၀င္းေပ႕မွကူယူခ်င္ျဖစ္ပါသည္။